1912–1922 yılları arasındaki savaşlar nedeniyle Balkanlar’da, Ege
Adalarında ve Anadolu’da büyük acılar yaşandı.
Balkan Savaşı sonrasında yüz binlerce Müslüman
savaşta yenik düşen Osmanlı ordusunun peşi sıra
korku ve panik içinde doğdukları toprakları terk
ederek Anadolu ‘ya sığındı. Benzer trajedi, 1922
yılında Kurtuluş Savaşında yenik düşen Yunan
ordusuyla beraber Anadolu’yu terk eden Ortodoks
Rumların başına geldi. Bir ay gibi kısa bir süre
içinde yüz binlerce Ortodoks Rum Yunanistan’a sığındı.
Bu durum Yunanistan’da büyük sıkıntılara ve
kaosa yol açtı. Yunanistan’ın nüfusu bir anda dörtte
bir oranında arttı. |
|
Lord
Curzon
|
Lozan Barış Konferansı toplandığında
öncelikle sığınmacılar ve esirler konusu ele alındı.
İngiltere temsilcisi Lord Curzon’un teklifi ve
Milletler Cemiyeti görevlisi Nansen’in raporu doğrultusunda;
Yunanistan’da yerleşik Müslümanlarla Türkiye’de
yerleşik Ortodoks Rumların zorunlu göçünü öngören
Mübadele Sözleşmesi imzalandı. Bu sözleşme uyarınca;
Türkiye’de sadece İstanbul kenti ile Gökçeada ve
Bozcaada’da oturan Rumlar, Yunanistan’da ise Batı
Trakya’daki Müslümanlar hariç Yunanistan’da
yerleşik bütün Müslümanlar Türkiye’ye, Türkiye’de
yerleşik bütün Ortodoks Rumlar Yunanistan’a gönderildi. Mübadele sözleşmesinin kapsamına 18 Ekim
1912 tarihinden sonra yurtlarını terk etmiş olanlar da alınarak
mülteciler sorununa bir çözüm bulunmuş oldu.
|
Ancak, Yunanistan İstanbul’da daha
fazla Rum bırakmak maksadıyla hareket edince, Etabli kavramının
yorumunda anlaşmazlık çıktı. Bunun üzerine, Türkiye
Ortodoks Patriğini de mübadele kapsamına alarak sınır dışı
etti. Bu olay ikinci bir anlaşmazlık konusunu teşkil etti.
Fakat, Patriğin 19 Mayıs !925 günü görevinden istifa
etmesiyle mesele çözüldü.
Konu ile ilgili sürdürülen görüşmeler
neticesinde iki ülke arasında 1 Aralık 1926 tarihinde
Atina’da bir anlaşma imzalandı. Bu anlaşma ile, iki ülke
azınlıklarının emlak konularında bir düzenleme yapılmış
olmasına rağmen, meseleler tamamen halledilememiştir. Hatta
bu anlaşmanın uygulaması sırasında ortaya çıkan
problemler iki ülke arasındaki ilişkileri oldukça germiştir.
Daha sonraki dönemde her iki ülke
arasındaki politik yumuşamanın etkisiyle 10 Haziran !930
tarihinde iki ülke arasında Ankara’da bir dostluk anlaşması
imzalanarak İstanbul’da bulunan Rumlarla Batı
Trakya’daki Türklerin hepsi Etabli kapsamına alınmış ve
malları ile ilgili olarak da yeni düzenlemeler yapılmıştır.
Tarihteki ilk ZORUN GÖÇ’ü içeren bu sözleşme
ile 1.500.000 ile 2.200.000 Rum Türkiye’den Yunanistan’a
350.000 ile 500.000 Türk Yunanistan’dan Türkiye’ye göç
etmek zorunda kalmıştır.
Günümüzde Yunanistan’da
Batı Trakya’daki Türk nüfusun 150.000, Oniki adalardaki Türklerin ise 5.000
kişi, Türkiye’de ise yaklaşık 2.000 civarında Rum nüfus olduğu tahmin
edilmektedir.
Kaynakça: Atatürk İlke ve İnkılapları
Tarihi (Gazi Kitabevi)
www.lozanmubadilleri.org.tr
|
